Kada ćemo shvatiti da se istraživanja naučnika u oblastima vještačke inteligencije i autonomnih robotskih sistema uveliko koriste za proizvodnju i usavršavanje mašina za ubijanje? Ovo nije nikakva naučna fantastika u stilu Terminatora, već sumorna realnost današnjice: Južna Korea i Izrael već su razvile oružane robotizovane snage koje su raspoređene u graničnim zonama te već vrše dužnosti pogranične patrole, dok druge države, uključujući Kinu, Indiju, Rusiju, Singapur i Velika Britanija u sve većem broju i rasponu primjena koristi vojne robote.

Trenutno, najveći igrač, Sjedinjene Američke Države, ima razvijene strategije i planove za naoružane vojne robote kao dio sistema borbenih sistema budućnosti, sa ukupnim budžetom koji prelazi 320 biliona USD. Vojska SAD ima masivne i realistične planove za razvoj naoružanih vojnih robotizovanih vozila za vršenje ofanzivnih vojnih udara iz vazduha, mora i sa kopna. Štaviše, USA kongres je 2001. godine postavio cilj da jedna trećina operativnih borbenih vozila do 2015. godine bude robotizovana te bez ljudske posade. Trenutno, preko 4,000 robota “služi” u Iraku i Avganistanu.

Iako, na prvu ruku, cijela ideja o robotizovanim vojnim snagama, ne zvuči toliko suludo, ovakav razvoj situacije predstavlja veliku moralnu i etičku moru za inženjere i naučnike iz računarskih i IT oblasti. Ove grupe svakako imaju svoje lične, nacionalne i političke interese, ali takođe imaju dužnost da zaštite nevine osobe od štete koju im uređaji koje razvijaju mogu nanijeti. Do danas, roboti koji su korišteni na ratištima su najvećim dijelom korišteni u kontrolisanim okruženjima te u neubitačnim primjenama - za deminiranje, nadzor i slično. U najvećem broju slučaja, upotreba robota ne samo da nije ugrozila ljudske živote već je mnoge i spasila. Ipak, ovog ljeta, vojska SAD-a je u Iraku u upotrebu pustila tri čete SWORDS sistema (Special Weapons Observation Reconnaissance Direct-Action System - specijalni sistem za osmatranje, nadzor i direktnu akciju) koji su se pokazali toliko efikasnim da je još 80 ovih robotizovanih sistema odobreno za pušranje u upotrebu, a izvršene su dodatne narudžbe.

Poluautomatizovani roboti, u formi bespilotnih letjelica, takođe su se pokazali veoma popularnim. Kada je MQ1-Predator sam doletio i našao automobil pun al-Qaeda vojnika u toku 2002. godine, piloti letjelice, udaljeni 9,800 kilometara od tog mjesta, lako su donijeli odluku i klikom na jedno dugme odlučili da tu prijetnju eliminišu ispalivši Hellfire protivoklopni projektil na spomenuto vozilo. Od tada, Predatori su letjeli još nebrojeno mnogo misija u kojima su korišteni kao ubojita sila ali, za razliku od spomenutog slučaja, neizbježno uz nevine civilne žrtve. Na to treba dodati da će, u toku 2008. godine, Predator, koji može da ponese samo 2 Hellfire projektila, biti zamijenjen sa naprednijim verzijama bespilotnih letjelica koji mogu ponijeti do 14 Hellfire projektila. Međutim, sve ove platforme trenutno rade samo kao ekstenzija ljudskih vojnika koji ih kontrolišu i koji odlučuju o upotrebi ubitačne sile. U ovom slučaju, čovjek ostaje na vrhu stabla odlučivanja o ubijanju te etička odluka o upotrebi sile ostaje ista kao i u slučaju pilotiranja standardnim borbenim avionima sa pilotima u kokpitu.

Međutim, ono što brine jeste razvoj novih robotizovanih sistema koji omjer snaga svode na 150 : 2,000 u korist robota, te koji zahtijevaju značajno prenošenje odlučivanja sa ljudi na robote. Pored toga, u planovima vojnih snaga SAD uvršteni su i potpuno autonomni roboti koji u cjelosti donose odluke o smrtonosnim akcijama. Ono što je najproblematičnije je da, kako se ove tehnologije razvijaju, ne postoje nikakve smjernice koje obrađuju takve slučajeve, iako su mnoge nevine civilne žrtve već uzrokovane poluautomatizovanim robotskim jedinicama. Jedan od etičkih problema svakako predstavlja dodjeljivanje odgovornosti u veoma dugom lancu koji se proteže od same proizvodnje pa sve do upotrebe vojnih robota te koji uključuje proizvođače, programere, dizajnere, osoblje iz ministarstva odbrane, generale te individualne operatore. Problem je što u bilo kojoj karici ovog dugačkog lanca može da dođe do greške ili previda, pogrešnog očitavanja senzora i slično. Na žalost, ono što trenutno ne postoji a što je hitno potrebno, jesu jasne smijernice koje bi obezbijedile da sve osobe uključene u lanac proizvodnje i upotrebe ovakvih robota snesu svoj dio odgovornosti.

Činjenica je da su roboti još uvijek “glupe” mašine koje izvršavaju one zadatke za koje su isprogramirani. Razmišljanje, svijest i vještačka inteligencija u ozbiljnom obliku postoje samo u stručnim naučnim debatama. Upravo to je najveći problem, jer robotizovane ubice su već došle i ne čekaju naučnike da riješe sve probleme vezane za vještačku inteligenciju. Pojedini analitičari su na zanimljiv način pokušali da riješe i ovaj problem zastupajući tezu da bi trebalo da “ljudi ciljaju ljude” a “mašine ciljaju mašine”. Ovakvo postavljanje stvari naizgled rješava sve probleme, ali, u realnosti, robot ne može pouzdano da “nacilja” drugu mašinu ili oružje a da prije toga ne otkrije osobu koja ga koristi, ili da razlikuje mašine koje jesu i one koje nisu oružja. Ako robot nije u stanju da vrši takve vrste prepoznavanja, što opet zahtjeva naprednu vještačku inteligenciju, onda neće moći da razlikuje civilni automobil od tenka, prijateljsko vozilo od neprijateljskog, sanitetsko od borbenog i slično. Ko bi u ovakvim slučajevima bio odgovoran?

Naravno, u modernom dobu, niko ne želi da šalje svoje mlade vojnike u ratove koji se vode na drugom kraju planete. U takvim slučajevima, roboti su se pokazali kao odlično oružje, a posebno kada je potrebno baviti se minskim poljima, blokadama i izviđanjem. Ali, iako bi primjena robotizovanih borbenih sistema uveliko smanjila broj vojnih žrtava, ugrozila bi živote civila “neprijateljske” države, koji takođe imaju svoja ljudska prava. SAD planiraju uvođenje robotizovanih borbenih sistema kako bi u ratovima u kojima učestvuju njihovi vojnici smanjili broj svojih žrtava. Ipak, ovo je dvosjekli mač. Naime, nakon rata u Vijetnamu, politika “broja vreća sa tijelima” bila je najveća kočnica za angažovanje vojnih snaga SAD u svijetu. Međutim, ako većinu ljudskih snaga na terenu zamijene robotizovane snage, te ako tijela žrtava ne budu dolazila u SAD, državljani SAD skoro u potpunosti će prestati da brinu ili uopšte razmišljaju o vojnim akcijama u inostranstvu, izuzev u smislu poreza koji plaćaju. Ovo je druga velika etička i moralna dilema koji mnogi ne mogu da shvate. Šta bi onda sprječavalo vladu i vojsku SAD da se umiješa u bilo koji sukob (ili ga i izazove) kada njihovi građani na takve akcije ne bi obraćali pažnju??

Bilo kako bilo, naučnici, inženjeri, programeri i svi drugi uključeni u razvoj ovakvih sistema, morali bi da se potrude još više da obezbijede da vojni vrh i vlade shvate ograničenja trenutnih tehnologija te posljedica koje se mogu izazvati preuranjenom upotrebom nedovršenih i nedovoljno istestiranih tehnologija i sistema. Svi bi morali, prije svake odluke o projektovanju ili uvođenju ovakvih sistema u upotrebu, da se zamisle da li su spremni da odluku o životu i smrti ostave robotima sa toliko malom inteligencijom da ih ne možemo nazvati ni glupim.

Modifikovano : January 12th, 2008 Svrstano pod : Ostalo, Tehnologije Navigacija : Previous post / Next post